BESTUURSMANDATEN EN HET ZELFSTANDIGENSTATUUT

De regeling voor bestuursmandaten in vzw's en het zelfstandigenstatuut doet veel vragen rijzen sinds de inwerkingtreding van de programmawet op 1 januari 2005. Hieronder zetten we de situatie voor u op een rijtje.  
 
Ook al vóór de programmawet was de algemene regeling voor bestuurders in een vzw als volgt: Bestuurders die worden bezoldigd (die bijvoorbeeld voor elke raad zitpenningen ontvangen), zijn onderworpen aan het sociaal statuut van zelfstandigen en moeten dus de bijhorende verplichtingen (zoals aansluiten bij een sociale verzekeringskas voor zelfstandigen) vervullen, tenzij zij kunnen bewijzen dat het bij deze niet om beroepsinkomsten gaat. We moeten meteen opmerken dat zitpenningen in de meeste gevallen wel als beroepsinkomsten zullen worden beschouwd.  
 
Voor bestuurders met een onbezoldigd mandaat geldt:  
1) vrijstelling wanneer het mandaat wordt uitgeoefend in een vzw die (zoals de meesten) onderworpen is aan de rechtspersonenbelasting  
2) enkel wanneer de vzw waar het mandaat wordt uitgeoefend, onderworpen is aan de vennootschapsbelasting, is voor de bestuurder het zelfstandigenstatuut van toepassing.  
Voor hen wordt onweerlegbaar vermoed dat ze een zelfstandige activiteit uitoefenen.  
 
Voor federale, gewestelijke, provinciale en gemeentelijke mandatarissen, voor politieke mandatarissen en voor vertegenwoordigers van werknemers-, werkgevers- of zelfstandigen  
organisaties, was de situatie tot 31 december 2004 anders: wanneer zij in de raad van bestuur zetelden, was voor hen een vrijstelling van toepassing, ongeacht of ze werden bezoldigd.  
 
Artikel 5 bis van het KB nr. 38 houdende inrichting van het sociaal statuut der zelfstandigen heeft het over "personen belast met een mandaat in een openbare of private instelling, hetzij uit hoofde van de functie die ze uitoefenen bij een administratie van het Rijk, van een provincie, van een gemeente of van een openbare instelling, hetzij als vertegenwoordiger van een werknemers-, werkgevers- of zelfstandigenorganisatie, hetzij als vertegenwoordiger van het Rijk, van een provincie of van een gemeente".  
 
Op basis van artikel 5bis vielen dergelijke mandaten niet onder de reglementering van zelfstandigen. Door de programmawet dd. 27 december 2004 wordt deze vrijstelling echter vanaf 01/01/2005 geschrapt en zullen alle bovenvermelde mandatarissen onderworpen zijn aan het sociaal statuut der zelfstandigen.  
 
Een zelfstandige activiteit brengt een verplichte aansluiting bij een sociale verzekeringskas voor zelfstandigen met zich mee. Of er bijdragen zijn verschuldigd is afhankelijk van het feit of de activiteit als hoofd- of bijberoep wordt uitgeoefend en desgevallend van het bedrag van de inkomsten die zij uit deze mandaten putten.  
 
Als u al een loontrekkend beroep heeft, dat minstens halftijds is, wordt het zelfstandig beroep als een bijberoep beschouwd. In dit geval zijn geen bijdragen verschuldigd wanneer het netto-inkomen beneden de 1.177,31 Euro blijft. Bij overschrijding van dit bedrag zijn dezelfde bijdragen verschuldigd als voor een hoofdberoep.  
 
Bij een zelfstandige activiteit in hoofdberoep zijn steeds bijdragen verschuldigd. Voor de berekening van de bijdragen baseert men zich op netto-inkomsten van het kalenderjaar drie jaar voorafgaand aan het verzekeringsjaar (de bijdrage voor 2005 wordt berekend op de inkomsten van 2002).  
 
Een beginnend zelfstandige betaalt tijdens de eerste drie jaar een voorlopige bijdrage, die dan achteraf wordt berekend op basis van de effectieve inkomsten van die drie jaar. Waarschijnlijk zal een KB voor bovenstaande mandatarissen hierop een uitzondering voorzien en zal een nieuw-aangeslotene vanaf het begin bijdragen betalen op de vroegere effectieve inkomsten uit zijn mandaten (1).  
 
Het is uitkijken naar een KB met concrete richtlijnen. We verwachten dat de algemene regeling van de onbezoldigde mandaten ook van toepassing zal zijn voor deze onbezoldigde mandatarissen: vrijstelling bij een mandaat in een vzw onderworpen aan de rechtspersonenbelasting. Voor bestuursmandaten in een vzw onderworpen aan de vennootschapsbelasting, zou dan het onweerlegbaar vermoeden van een zelfstandige activiteit gelden en moeten de overeenkomstige verplichtingen worden vervuld. De programmawet zou dan tot gevolg hebben dat voor alle bestuursmandaten in vzw's dezelfde regeling geldt, zonder uitzondering.  
 
We houden u uiteraard op de hoogte.  
 
(1) SVMB, Sociaal Verzekeringsfonds voor Zelfstandigen vzw, "Mandaten uit hoofde van een functie bij de overheid, of werkgevers-, werknemers-, of zelfstandigenorganisaties.